Kuran'da Sünnetullah, Tabiat Olaylarının Yönlendirilmesi

<div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: center;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 16.0pt;">ALLAH'IN TABİAT OLAYLARINI YÖNLENDİRMESİ<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: center;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">                       <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: right;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">                                                   Şakir Kocabaş              <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: right;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"> (Şakir Kocabaş Çalışmaları <a href="https://drive.google.com/file/d/1wQGd8mWqpRdbUWvQisxdppQkfZhw1X75/view?usp=sharing" target="_blank">indir</a>.)</span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt;"> <b><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">                                                          <o:p></o:p></span></b></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: center;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"></span><br /> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <table align="center" cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;"><tbody> <tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgLU-LgjS6hsyerVa91kfypUbYpHJQlSA_OnSmjIw6BDN0z-YQJNWbRh9-Mf1p7IUwfm94VIXXPRDRHGgYhOfzrwb5GpHOC8rSb7iKVimlxZcEm0csRHYR16_zsgTjgHmmAfFh5Ut19W1yb/s1600/tabiat-olaylari-sakir-kocabas.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" height="223" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgLU-LgjS6hsyerVa91kfypUbYpHJQlSA_OnSmjIw6BDN0z-YQJNWbRh9-Mf1p7IUwfm94VIXXPRDRHGgYhOfzrwb5GpHOC8rSb7iKVimlxZcEm0csRHYR16_zsgTjgHmmAfFh5Ut19W1yb/s400/tabiat-olaylari-sakir-kocabas.jpg" width="400" /></a></td></tr> <tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;">Tabiat-Doğa Olayları ve Sünnetullah</td></tr> </tbody></table> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"><br /></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <div style="text-align: center;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"><b style="font-family: "Times New Roman"; font-size: medium; text-align: start;"><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12pt;">Özet</span></b></span></div> <div style="text-align: center;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"><b style="font-family: "Times New Roman"; font-size: medium; text-align: start;"><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12pt;"><br /></span></b></span></div> </div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Bu çalışmamızda Allah'ın (c.c.) "tabiat olayı" dediğimiz olayları nasıl yönlendirdiğini inceliyoruz. Baştan belirtelim ki, bu incelememiz tamamen Kur’an-ı Kerim’deki ayetlere dayanmaktadır. Daha tafsilatlı bir çalışma için konu ile ilgili hadislerin de göz önüne alınması gerekmektedir. Ancak, Kur’an ayetleri ile Hz. Peygamber’in (s.a.s.) sözleri arasında çelişmezlik prensibine dayanarak söyleyebiliriz ki, bu konuda Kur’an’dan çıkarılabilecek hükümler konunun çerçevesinin doğru bir şekilde kurulması için yeterli olacaktır.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    Ele aldığımız esas konumuza girmeden önce, göklerin ve yerin yaratıcısı olan Allah’ın (c.c.) gökler ve yerdeki nizamı nasıl kurduğu ve koruduğu ile ilgili ayetlerinden bazılarını hatırlamamız gerekiyor. Bu maksatla önce, Kur’an’da, Allah’ın (c.c.), Gerçek Yöneten (= Melik-ül Hakk) olduğunu anlatan ayetleri göreceğiz. Daha sonraki bölümde O’nun, göklerdeki nizamı nasıl tesis ettiğini ve onu nasıl koruduğunu anlatan ayetleri biraz ayrıntılı olarak inceleyeceğiz. Sonraki iki bölümde ise “fiziksel olay” ve “tabiat olayı” kavramlarına açıklık kazandırmaya çalışacağız. Bundan sonraki iki bölümde de esas konumuz olan, Allah’ın (c.c.), fiziksel olayları ve tabiat olaylarını nasıl kontrol ettiği ve yönlendirdiği meselesine açıklık getirmeye çalışacağız. Yazımız daha önce anlatılanları özetleyen bir sonuç bölümü ile son bulmaktadır.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 14.0pt;">1. Allah'ın "Gerçek Yöneten" (= Melik-ül Hakk) Olduğu<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"> Kur’an’da, yaratılışla ilgili birçok ayet Allah’ın (c.c.), göklerin ve yerin yaratıcısı olduğunu ifade etmektedir.¹ Başka bir dizi ayet ise, göklerin ve yerin mülkünün O’na ait olduğunu ifade etmektedir (<i>= lehü mülk-üs semavati vel ard)</i>. Ancak bundan da öte, Allah (c.c.) kendisinin Gerçek Yöneten (= <i>Melik-ül Hakk</i>) olduğunu bildirmektedir:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">       <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">         “Gerçek Yönetici olan Allah, yücedir; sana vahyi kaza edilmeden [tamamlanmadan] Kur’an üzerine aceleci olma ve ‘Rabbim, benim bilgimi arttır’ de.”  (Ta-Ha 20/114)  <o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Bu ayetten Allah’ın (c.c.) önemli bir ismini öğrenmiş oluyoruz: <i>Melik-ül Hakk</i> (= Gerçek Yöneten). Bu ismin anlamı üzerinde çok durmamız gerekiyor. Kısaca ifade edecek olursak bu ayet bize, göklerde ve yerde meydana gelen olayların Allah’ın (c.c.) yönetim ve denetimi altında meydana geldiğini açık bir şekilde ifade etmektedir. Göklerde ve yerde hiçbir şeyin O’nun bilgisi dışında kalamayacağı da şu ayetlerle açık bir şekilde ifade edilmektedir:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">        “Allah O’dur ki, yedi göğü ve yerden de [sayıca] onların mislini yarattı. Emr bunlar arasından iner ki, Allah’ın her şeye gücü yeter olduğunu, ve Allah’ın her şeyi bir bilgi ile kuşatmış olduğunu bilesiniz (= ve ennallahe kad ehata bi külli şey’in ilma).” (Talak 65/12)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">        “Tanrınız, ancak kendisinden başka tanrı olmayan Allah’tır; O’nun bilgisi herşeyi çevrelemiştir (= vesia külli şey’in ilma).”  (Ta-Ha 20/98)</span></i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;"><o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">       <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Görüldüğü gibi, bu ayetler Allah’ın (c.c.) her şeyi bir bilgi ile kuşatmış ve çevrelemiş olduğunu bildirmektedir. Ayrıca O, Kur’anda birçok ayette bildirildiği üzere: “<i>kullarının yaptıklarından haberdardır</i>” <i>(= vallahu habirun bi ma ya’meluun)</i>; “<i>kullarının yaptıklarını görür”</i> <i>(= vallahu basiyrun bi ma ya’meluun)</i>; “<i>O, muhakkak ki işiten ve görendir” (= innehu huves semi’ul basiyr)</i>; Mülk suresinin 67. ayetinde ifade edildiği üzere: <i>“O, herşeyi görür” (= innehu bi kulli şey’in basiyr)</i>; Faatır suresi 38. ayetinde:  “<i>Muhakkak ki Allah göklerin ve yerin gaybını (gizlilerini) bilir” (=innallahe ‘aalimül gaybis semavati vel ard);</i> gene aynı <i>ayette “muhakkak ki O, sinelerin özünü bilir” (=innehu ‘aliymün bi zatis sudur)</i>; ve Yunus suresinin 10. ayetinde de şöyle buyurulmaktadır: <i>“… ne yerde ve ne gökte zerre kadar (= miskale zerretin) [bir şey] Rabbinin dikkatinden kaçmaz (= ve ma ya’zubu an rabbike), ne zerreden daha küçük, ne de daha büyük; bunların hepsi apaçık bir kitaptadır”</i>. Bu ayetlerden açıkça anlaşılmaktadır ki, göklerde ve yerde olan herşey O’nun için apaçık bir kitaptır ve O’nun bilgisi dışında hiçbir olay vuku bulmaz.  <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 14.0pt;">2. Allah'ın, Göklerin ve Yerin Yönetiminin Sahibi Olması<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Önceki bölümde, Allah’ın (c.c.) Gerçek Yöneten olduğunu ve göklerde ve yerde O’nun bilgisi dışında hiçbir şey olmadığını ifade eden ayetleri gördük. Allah (c.c.), aynı zamanda her şeyin yönetimini (= <i>melekut</i>) elinde tutmaktadır. Bunu ifade eden bir ayeti görelim:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     “Yücedir O ki, her şeyin Yönetimi O’nun elindedir (= fe sübhan ellezi bi yedihi melekutu külli şey), ve siz O’na döndürüleceksiniz.”  (Ya-Sin  36/83)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   Buraya kadar gördüğümüz ayetlerden açıkça anlaşılmaktadır ki Allah (c.c), göklerin ve yerin Yönetim’ini elinde tutmaktadır ve O, Gerçek Yöneten’dir. Dünyada bazı insanlara ve toplumlara belli bir süre sınırlı bir güç vermesi ancak O’nun dilemesiyle olmaktadır, ve O, süresi geldiğinde bu sınırlı gücü de geri alır. <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   Allah’ın (c.c.), göklerin ve yerin Gerçek Yöneticisi olduğunu ifade eden ayetleri gördükten sonra, şu sorulara cevap bulmamız gerekiyor: Allah (c.c.), gökleri ve yeri nasıl yönetmektedir?  İnsan zihni Allah’ın (c.c.), gökleri ve yeri nasıl yönettiğini kavrayabilir mi? İlk bakışta cevaplandırılması imkansız gibi görünen bu her iki sorunun da cevabı Kur’an-ı  Kerim’den kolayca istihrac edilebilir. Aşağıdaki ayet insanları, göklerin ve yerin yönetimi üzerinde gözlemlere ve nazari (teorik) düşünmeye davet etmektedir.² <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">      “Onlar göklerin ve yerin Yönetimi üzerinde ve Allah’ın yarattığı şeyler üzerinde  düşünmediler mi (= eve lem yenzuru fi melekut-is semavati vel arda ve ma halek- allahu min şey)? Bundan sonra artık hangi söze inanacaklar?”  (A’raf 7/185)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   Aşağıdaki ayet ise Allah’ın (c.c.), bu yönetimi tam bir şekilde nasıl sağladığını ifade etmekte, ve bunun insanlar tarafından bilinebileceğine açıkça işaret etmektedir:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">      “Allah O’dur ki, yedi göğü ve yerden de [sayıca] onların mislini yarattı. Emr bunlar arasından iner ki, Allah’ın her şeye gücü yeter olduğunu, ve Allah’ın her şeyi bir bilgi ile kuşatmış olduğunu bilesiniz (= ve ennallahe kad ehata bi külli şey’in ilma).”  (Talak 65/12)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Ayette geçen “emr” kelimesi göklerin ve yerin Yönetim’inin anlaşılmasında çok önemli ve anahtar bir kelime olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayetten anlaşılacağı üzere Allah (c.c.), gökleri ve yeri emri ile yönetmektedir. Peki “emr” nedir ve yönetimde emrin fonksiyonu nedir? Bunu anlayabilmek için bu kelimenin ve türevlerinin geçtiği ayetleri dikkatle incelemek gerekmektedir. Biz aşağıdaki bölümde kısaca bu kelimenin ayetlerde neyi ifade ettiğini açıklamaya çalışacağız. ³<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 14.0pt;">3.  Kur’an’da Emr Kelimesi ve Göklerdeki Nizam<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Kur'anda <b>emr</b> kelimesi göklerin ve yerin yaratılışı, yönetimi ve bunların sona erdirilmesi ile ilgili ayetlerde şu üç genel çerçevede geçmektedir:⁴<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">  1) Yedi göğe (semaya) Allah (c.c.) tarafından yaratılışla birlikte vahyedilmiş [veya yüklenmiş] olan ve bunlardaki düzenliliği sağlayan <b>emr</b>. (Biz buna "<b>birincil emr</b>" diyoruz.)<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">  2) Allah (c.c.) tarafından gönderilen ve göklerde ve yerdeki olayları doğrudan dağruya etkileyen <b>emr</b>. (Buna <b>“ikincil emr”</b> diyoruz.) Allah (c.c.), sadece kendi <b>izn</b>ine bağlı olan ve melekleri vasıtasıyla gönderdiği/indirdiği bu emr ile dilediği mekanda mevcut nizamı dilediği gibi değiştirir ve daha önce görülmemiş olan yepyeni olaylar meydana getirebilir.⁵ <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">  3)  “<b>Saat’in emri</b>” olarak ifade edilen ve göklerdeki nizamı sona erdirecek olan emr.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Şimdi emr kelimesinin bu üç çerçevede ayetlerde nasıl geçtiğini biraz daha yakından incelemeye geçebiliriz. <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <b><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Göklerdeki nizam: Birincil emr<o:p></o:p></span></b></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Emr kelimesinin ayetlerde, “birincil emr” dediğimiz çerçevede kullanımı, Kur’an’da “sahhara” ve “kadr” kelimeleri ile birlikte, Allah (c.c) tarafından göklerdeki nizamın (düzenliliğin) nasıl gerçekleştirildiği ve korunduğu ile yakından ilgilidir. Bu husus, göklere ve yere yaratılışla birlikte emr'lerinin vahyedildiğini  ve göklerin ve bunlar içindeki bütün gök cisimlerinin durumlarının bu emrlerle korunduğunu ifade eden ayetlerle tesbit ediliyor:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     "Böylece onları [göğü ve yeri] iki günde, yedi sema olarak kaza etti (= kada), ve her semaya [o semanın] emrini vahyetti (= ve evha fi külli semain emreha) ..." (Fussilet 41/12)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     "Güneş, ay ve yıldızlar O’nun [Allah'ın] emri ile [denge] durumlarını korurlar (=musahharatun bi emrihi)." (A’raf 7/54, İbrahim 14/33, Nahl 16/12, Hac 22/65)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     "O'nun ayetlerinden biri de, göğün ve yerin O'nun emri ile ayakta durmasıdır (=en tekum es semau vel ardu bi emrihi) ..."  (Rum 30/25)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">      "Allah'ın yerdekileri sizin kullanımınıza verdiğini (= sahhara lekum) görmediniz mi? Gemiler O'nun emri ile akıp giderler. Göğü yer üzerine düşmeyecek şekilde tutan O'dur ki, O'nun izni olmadıkça düşmez. Allah insanlara karşı çok şefkatli, çok merhametlidir." (Hac 22/65)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Görüldüğü gibi, göklerdeki nizamın kurulması ve korunması Allah (c.c.) tarafından bunlara vahyedilmiş olan birincil emr ile gerçekleştirilmiş oluyor. Bu durumda, göklerde meydana gelen bütün olayların (Allah (c.c.) tarafından başka bir müdahale olmadığı takdirde) bu emre uygun bir biçimde vuku buluyor olması gerekir.⁶ <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   Bu anlayış bizi çok ilgi çekici bir bilim kavramına götürmektedir ki, böyle bir kavramsal çerçevede bilimsel araştırmadan gaye, Yaratıcı tarafından göklere yüklenmiş olan bu emrin dağılımını ve yapısını anlamak ve ortaya çıkarmak olacaktır. Böyle bir bilim anlayışı, sadece bilinen uzay içindeki nizam ve ahenk hakkında çok şeyler açıklamakla kalmayıp aynı zamanda uzay içindeki cisimlerin yaratılış ve oluşumları konusuna da açıklık getirmektedir. Günümüze kadar geliştirilmiş olan hiçbir kozmoloji, evrende mikro-uzaydan makro-uzaya kadar gözlemlediğimiz son derece karmaşık ve o derece mükemmel nizamı çelişkisiz olarak açıklayabilecek temel kavramlara sahip değildir. Birbirinden farklı az sayıda temel fiziksel kuvvetten nasıl oluyor da dünyadaki bu harikulade zengin fiziksel, kimyasal, biyolojik, ve psikolojik etkileşimler ortaya çıkabiliyor? Bunun arkasındaki kozmik plan nedir? Bu tür sorular bugün temel fizik ve kozmoloji alanında çalışan birçok bilim adamının zihnini meşgul eden sorulardır.⁷<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   Kur’an’da birincil emr ile ilgili ayetlerden hareketle, göklerdeki nizamın mekan (uzay?) içinde dağılmış olan emrlerin (yönergelerin/ talimatların) etkileşimleri içinde ortaya çıktığını söyleyebiliriz. <b>Bu durumda emr, bütün “oluş”la ilgili çok temel bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır.</b> Bu kavramı bazı teorik kavramlarla karıştırmamak gerekiyor. Mesela enformasyon fiziğinde "enformasyon" kavramı, fiziksel sistemlerin düzenliliğini (diğer bir deyişle negatif entropisini) açıklamada kullanılan temel bir kavramdır.⁸ Ancak emr kavramı ile enformasyon kavramı arasında önemli farklılıklar vardır. Öyle anlaşılıyor ki birincil emr, sadece herhangi bir mekanın düzenini değil, “madde”nin de bizzat kendisini meydana getiren bir yönerge veya yönergeler kümesidir. <b>Buradan da emr kavramının, enformasyon kavramından farklı olarak aynı zamanda “oluş”la ilgili bir kavram olduğunu söyleyebiliriz.</b> (Zaten birçok ayette “emr” kelimesi, “ol” (= <i>kün</i>) kelimesiyle çok yakın bir alaka içinde geçmektedir. Bakınız: Bakara 2/117, Al-i İmran 3/47,  Meryem 19/35,  Mü’min 40/68, Ya-Sin 36/82 ayetleri.)<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   Bu noktada, birincil emr ile tesis edilmiş olan göklerdeki nizamın kendi kendine süresiz devam edip edemeyeceği bir soru olarak karşımıza çıkıyor. Bu konuda bir hükme varmadan önce şu ayeti göz önünde bulundurmamız gerekmektedir:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">       "Allah, gökleri ve yeri zeval bulmasınlar diye tutmaktadır. Andolsun, zeval bulsalar Kendisinden sonra artık onları kimse tutamaz (= yumsikus semavati vel arda en tezula, ve le in zaleta ...); şüphesiz O, çok halimdir, çok bağışlayandır." (Fatir 35/41)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Bu ayet birkaç ihtimali akla getiriyor. Bunlardan birincisi “tutmaktadır” (= <i>yumsiku</i>), fiilini “emri ile tutmaktadır” diye anlamak mümkündür, ki bu emrin etkisi <b>Allah (c.c.) tarafından ortadan kaldırılacak olursa Allah’dan (c.c.) başka kimse o nizamı geri getiremez. </b>Yukarıda gördüğümüz Rum suresinin 25. ayeti de bunu kuvvetlendirmektedir. İkincisi, semavattaki nizamın bozunma veya indirgenmelerden korunmasıdır ki, ayetteki, "<i>zeval</i>" kelimesinin türevi olan "<i>tezula</i>" kelimesi böyle bir duruma işaret ediyor olabilir.⁹ <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    Diğer bir ihtimal de, birincil emr ile sağlanan kozmik nizamın kendi başına süresiz devam etmesinin bu emrin hususiyeti gereği mümkün olmadığı ve Allah'ın (c.c.), ikincil emri ile bu nizamı koruduğudur. Ancak bu meseleyle ilgili olarak burada söylediklerimiz itibari bir çerçevede kalmaktadır; bu yüzden bu konunun daha dikkatli bir şekilde araştırılması gerekiyor.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <b><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Allah’ın dünyadaki olaylara müdahalesi: İkincil emr<o:p></o:p></span></b></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Göklerdeki nizam, bunlara vahyedilmiş olan birincil emr ile tesis edilmiş olduğuna göre, şöyle bir düşünce akla gelebilir: Göklere ve dolayısıyla bunlar içindeki sistemlere yüklenmiş olan birincil emrin tam olarak anlaşılması ile, insan, bu sistemler içindeki bütün olayları anlayabilir ve bunlar hakkında eksiksiz bilgi edinebilir, ve böylece de geleceği kesin olarak görebilir. (Kartezyen bilim anlayışının bir uzantısı olan çağımız bilim anlayışının son ideali de ancak bu olabilirdi.) Ne var ki, aşağıda tafsilatıyla açıklayacağımız gibi, mesele hiç de bu kadar basit değildir. Bunun başlıca nedeni şudur: Emr bu sistemlere bir defaya mahsus olarak yüklenip de bir daha değiştirilemeyen veya etkisi aşılamayan bir şey değildir. Şu ayet özellikle bu durumu açık bir şekilde belirtiyor:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    "Allah O'dur ki, yedi göğü ve yerden de [sayıca] onların mislini yarattı.  Emr bunlar arasından iner ki (= yetenezzelul emre beynehunne), Allah'ın her şeye gücü yeter olduğunu (= ala kulli şey'in kadiir) bilesiniz, ve Allah'ın gerçekten her şeyi bir ilm ile kuşatmış olduğunu bilesiniz."  (Talak 65/12)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">  Gerçekten de,<b> izn ve emr</b> ile ilgili bütün ayetlerin kavramsal çerçevesi incelendiğinde görüleceği gibi, emr sadece birincil emrden ibaret bir olgu değildir. Diğer bir deyişle, bu günkü bilim anlayışının farzettiği gibi gökler ve yerdeki nizama Yaratıcı tarafından hiçbir müdahale yapılmadığı doğru değildir. <b>Bu ayetlerden anlıyoruz ki, birincil emrin etkileri Allah Teala tarafından gönderilen ve indirilen yeni bir dizi emr (ikincil emr) ile etkisiz hale getirilebiliyor veya aşılabiliyor.</b><o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   İkincil emr, Kur’an’da bu kelimeye uygulanan fiillere göre, Gerçek Yöneten tarafından belirlenen (<i>mübrim</i>), kararlaştırılan (<i>mustekır</i>), belli bir ölçü ile ölçülen (<i>kaderen makdura</i>), ayırt edilen (<i>yufraku</i>), yöneltilen veya yönlendirilen (<i>yüdebbir</i>), gönderilen (<i>mürsil</i>), indirilen (<i>münzil</i>), dağıtılan (<i>mukassimat</i>), kaza edilen (<i>kada</i>), ve aşılanan (<i>yülki</i>) bir olgudur. Melekler ikincil emr ile inerler ki, bu emr adeta göklerin (= <i>semavat</i>) içinden geçer ve orada buna uyulduktan (<i>eta</i>) ve bu emr yerine getirildikten (<i>mef'ul</i>) ve tamamlandıktan (<i>belega</i>) sonra Allah’a (c.c.) [O'nun nezdine] yükselir (<i>ya'ruc</i>) ve O'na döner (<i>yürci</i>). Bu emr bazan insanlar tarafından görülecek şekilde etkisini gösterir (<i>zahere</i>). İkincil emr çevriminin tamamlanmasının hem periyodik hem de sürekli bir şekilde olduğu anlaşılıyor. <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   İkincil emr çerçevesi içinde konumuzla ilgili olarak sayılabilecek öteki ayetler de şunlardır:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    "... Allah katından bir emr..." (Maide 5/52, Duhan 44/5)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     "Allah emri belirleyendir (= mubrim)." (Zuhruf 43/79)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     "Her emr kararlatırılmıştır (= mustekir)."  (Kamer 54/3)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     "[Allah] emri gökten yere yönlendirir (= yüdebbirul emri mines semai ilel ard), sonra o, sizin ölçünüzle bin sene olan bir günde O'na yükselir (veya çıkar = ya'ruc)." (Secde 32/5)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    "[Allah] emri gönderir/indirir (= mürsil/münzil)."  (Duhan 44/5,  Talak 65/5)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    "Allah'ın emri ölçülmüş bir kaderdir (= kaderen makdura)." (Ahzab 33/38)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    "[Bir gece ki] her hikmetli emr (= emrin hakim) onda ayrılır (tefrik edilir = yufraku)."  (Duhan 44/4)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    "Melekler ve ruh o gecede [Kadir gecesi]  Rablerinin izniyle, her bir emrle inerler." (Kadr 97/4)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   "[Allah] bir emri kaza ettiği zaman (= iza kada emren) ona: Ol! der." (Bakara 2/117, Al-i İmran 3/47,  Meryem 19/35,  Mü’min 40/68, Ya-Sin 36/82)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   "Allah'ın Emri gelmiştir (= eta emrullah)…" (Nahl 16/1)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   "Allah'ın emri uygulanır (= mef'ula)."  (Nisa 4/47)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   "Allah'ın emri görünür oldu ... (= zahere emrullahi)."  (Tevbe 9/48)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   "[Allah'ın] emri bir göz kırpması kadar çabuktur." Kamer 54/50<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    "Allah emri üzerinde (veya emrinde) galiptir (= galibun ala emrihi)." Yusuf 12/21<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Kur’an’da ikincil emrin uygulanmasında Meleklerin görevlendirildiklerine işaret eden bazı ayetler vardır. Bunları şöyle sıralayabiliriz:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    “Biz [melekler] ancak Rabbinin emri ile ineriz (= ve ma netenezzelu illa bi emri rabbike), ...”  (Meryem  19/64)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     "Göklerde ve yerde bulunan gerek canlılar ve gerekse meleklerin hepsi Alah'a secde ederler (= yescudu), ve onlar [Allah'a itaatten] büyüklenmezler. Üstlerinde Rablerinden korkarlar, ve onlara emredileni uygularlar (= ve yef’alune ma yü'merun)." (Nahl 16/49-5)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   "[Meleklerin] söz sıraları O'ndan önce değildir, ve onlar Allah'ın emri ile iş yaparlar (= ve hum bi emrihi ya'melun)."  (Enbiya 21/27)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">İkincil emr çerçevesindeki ayetler içinde çok dikkatimizi çeken iki ayet de şudur:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   “Allah’ın izni olmadan hiçbir kimse (= nefs) ölmez, bu belli bir süreye göre yazılmıştır...”  (Al-i İmran  3/145)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">      "[İnsanların] her birini önünden ve arkasından izleyenler [melekler] vardır. Onu Allah'ın emrinden korurlar (= yahfezune min emrillah). Bir ulus (= kavm) kendi nefislerindekini değiştirmedikce Allah onun [o ulusun] durumunu değiştirmez. Allah bir ulusa (= kavm) kötülük murad etti mi artık onu geri çevirecek yoktur. Zaten onların O'ndan başka koruyucularu  da yoktur." (Ra’d  13/11)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Görüldüğü gibi, birinci ayette, Allah’ın (c.c.) izni ve bununla gelen bir emri olmadıkça bir insanın ölmesinin mümkün olmadığı ifade ediliyor. Bu ayet, birincil emrin görünüşte oluşturduğu fiziksel şartların bir insanın ölümü için yeterli sonuç vermeyeceğini göstermektedir. İkinci ayetteki <i>"Onu Allah’ın emrinden korurlar,"</i> sözü, öyle anlaşılıyor ki bu koruyucuların [meleklerin], insanı birincil emrin dayanılmaz veya öldürücü etkilerinden koruduklarını ifade ediyor.¹⁰<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    Bütün bu ayetlerden anlaşılıyor ki, göklere (= <i>semavat</i>) vahyedilmiş olan birincil emr, gökler ve yerdeki dinamik dengeyi tesis etmekle beraber, bunlarda meydana gelen bütün olayları tam olarak açıklayamaz. <b>Buna rağmen, birincil emrin kozmik nizam ve ahengin korunmasında esaslı bir fonksiyonu olduğunu kabul etmek gerekiyo</b>r. <b><o:p></o:p></b></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   Gene bu ayetlerden görüyoruz ki, birincil emri aşan emrin çıkartılması (veya kaza edilmesi = <i>kada</i>) tamamıyla Allah’ın (c.c.) dilemesine (= <i>şa</i>) ve <b>iznine bağlı.</b> Bu çok önemlidir, çünkü Allah’ın (c.c.) izni olmadıkça göklerin emrleri (yani birincil emr) değişmeden işlevini sürdürür ve göklerdeki bütün mekanlar (ve dolayısıyla bunlardaki cisimler) ihtiva ettikleri emrlerin oluşturduğu özellikleri taşımaya devam ederler. Bu söylediklerimizi şu ayetlerle belgelendirebiliriz:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     "Allah'ın yerde ne varsa sizin kullanımınıza verdiğini görmediniz mi? Gemiler O'nun emri ile denizde akıp giderler. Göğü yer üzerine düşmeyecek şekilde tutan O'dur ki, O'nun izni olmadıkça düşmez. Allah insanlara karşı çok şefkatli, çok merhametlidir." Hac 22/65<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   "… Güneş, Ay ve yıldızlar onun emri ile durumlarını korurlar; işte bunda akleden bir ulus için işaretler (= ayat) vardır."  Nahl 16/12<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   Bu ayetlerden açıkça anlaşıldığı gibi, göklerde ve yerdeki cisimlerin durum ve özellikleri birincil emr ile devam ettirilmektedir ve Allah (c.c), izni ile yeni bir emr göndermediği sürece bu durum ve özellikler devam edecektir. Göklerde ve yerdeki cisimlerin ve bunlar içindeki güçlerin en iyi şekilde kullanılabilmesi, insanların, bunların özelliklerini ve bunları belirleyen fiziksel kuvvetleri anlamaya çalışması ile olacaktır. Fizik bilimlerde “temel fiziksel kuvvetler”le açıklanan düzenliliğin aslında göklere birincil emr ile birlikte vaz edilmiş olan mizanın bir tezahürü (görüntüsü) olduğunu söyleyebiliriz. <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   İnsanlar “bilimsel araştırma” dediğimiz faaliyetlerle ancak birincil emr ve mizan ile ilgili bilgileri elde edebilirler. Gelecekte mükemmel bir fizik bilgisine ve hesaplama gücüne sahip olsalar bile, insanlar bununla ancak birincil emrin etkilerini ön-görebilirler.¹¹ Biraz sonra göreceğimiz gibi, “tabiat olayları”nda Allah’ın (c.c.) emri ile müdahalesi söz konusu olduğunda o tabiat olayı hakkında tam doğru bir öngörüde bulunmak fiziksel metotlarla mümkün değildir, <b>çünkü ikincil emrin ne zaman ve mekanda etkin hale geleceğini bu metotlarla bilmek mümkün değildir. </b>  <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   Bu konudaki ayetler bize açıkça gösteriyor ki, göklere yüklenmiş olan emrlerin tümünü bilebileceğimiz tam ve eksiksiz bir bilgiye sahip olsak bile gene de dünya hakkında tam ve mutlak bir bilgiye sahip olamayacağız. Çünkü, Allah’ın (c.c.), izni ile göndereceği, ve birincil emrlerin etkisini aşacak emrlerin bilgisine bilimsel araştırma metotları ile sahip olamayız. Bu da bize, mükemmel bir bilim ve teknolojiye sahip olsak bile yalnızca Allah’a (c.c.) güvenmemiz gerektiğini hatırlatıyor.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">                                                            ***<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Kur'anda bazı ayetlerde akletme ile kozmolojik olayların anlaşılması arasında sıkı bir kavramsal bağ kurulduğunu görüyoruz. Gökler ve yerdeki nizam Allah’ın (c.c.) eseri olduğuna göre, bu eserin anlaşılması insan için en büyük amaçlardan biri olmalıdır, çünkü Allah’ın (c.c.) büyüklüğü, ve emri ile nelere kaadir olduğu ancak bu şekilde anlaşılabilir.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">  Ayrıca bu ayetler, bir yandan çeşitli kozmolojik olayları meydana getiren emrin anlaşılması ve bu olayların insanların faydasına kullanılmasını da teşvik etmektedir. Bu ayetler öte yandan da insanların bunlardan ibret alarak Allah’ın (c.c.) vaadettiği ahiret hayatının dünya hayatından çok daha üstün olduğunu kavramaya yönlendirmektedir. Konu ile ilgili ayetlerden bazıları şunlardır:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     "Andolsun göklerin ve yerin yaratılışında, gece ve gündüzün değişmesinde, insanların faydalandıkları şeyleri denizde taşıyıp giden gemilerde, Allah'ın gökten bir su indirip onunla, ölmüş olan yere hayat verip onda her çeşit canlıyı yaymasında, rüzgarları, ve yer ile gök arasında hazır bekleyen bulutları yönlendirmesinde (=tasrif) akleden bir ulus için ayetler vardır."  (Bakara 2/164)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">        "Gecenin ve gündüzün değişmesinde, Allah'ın gökten bir su indirip onunla ölümünden sonra yeri diriltmesinde, rüzgarları yönlendirmesinde akleden bir ulus için ayetler vardır." (045.005)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">         "Bu örnekleri böylece ortaya koyuyoruz, ama bilginlerden başkası onlarla [gerçeklik arasında] bağ kuramaz (= ve  ma ya'kiluha illel alimun)." (Ankebut 29/43)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Ahiret hayatının dünya hayatından daha üstün olduğunun, ve bunun kavranılmasının akletmek ile ilgisi şu iki ayette belirtiliyor:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">  "... Ahiret yurdu sakınanlar için daha hayırlıdır. Hala akletmeyecek misiniz?" (A’raf 7/169)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    "Size verilen herşey dünya hayatının geçimi ve süsüdür. Allah katında olanlar daha hayırlı ve kalıcıdır. Artık akletmeyecek misimiz?" (Kasas 28/60)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">  Öte yandan, akletmeyenlerin hayvanlar gibi, hatta onlardan daha da aşağı olduğunu belirten ayet ise şudur:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     "Yoksa sen onların çoğunun işittiklerini veya aklettiklerini mi sanıyorsun? Hayır, onlar hayvanlar gibidir, hatta yolca daha da sapıktırlar (= bel hüm edall)." (Furkan 25/44)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Aşağıdaki ayette ise “göklerde ve yerde ne varsa hepsini” insanların kullanımına verilmiş olduğu ifade edilmektedir:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">       "Göklerde ve yerde ne varsa hepsini kendinden (= cemi’an minhu) sizin kullanımınıza verdi (= sahhara). Elbette bunda düşünen bir ulus (= kavmin yetefekkerun) için işaretler (= ayat) vardır." (Casiye 45/13)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Bu ayetteki "hepsini kendinden" (= <i>cemi’an minhu</i>) ifadesi, Allah’ın (c.c.), göklerde ve yerdeki cisim ve olayların ve dolayısıyla bunlara etki eden bütün fiziksel kuvvetlerin kullanımını potansiyel olarak istisnasız, bunları anlamaya çalışan bütün insanlığa vermiş olduğunu gösteriyor.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   Bu ayette ayrıca "<i>sahhara</i>" kelimesinin "düşünen bir ulus" kavramı ile alakalı olarak geçtiğini görüyoruz. <b>Bu da demek oluyor ki, göklerde ve yerdeki cisimlerin ve fiziksel kuvvetlerin etkin bir şekilde kullanılabilmesi, tek tek kişilerin düşünmesinden daha çok, bir ulus (= <i>kavm</i>) olarak insanların akletmeleri ve düşünmeleriyle gerçekleşecektir.</b> Bunun da toplumsal bir yönelim, hatta genel bir katılımla mümkün olacağını ayrıca belirtmeye gerek kalmıyor.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <b><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Göklerdeki nizamın sonu: Saat’in emri<o:p></o:p></span></b></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Kur’an’da “Saat’in emri” (= <i>emr-üs saah</i>) olarak olarak isimlendirilen emr ise, Allah’ın (c.c.) birincil emri ile tesis etmiş olduğu nizamı sona erdirecek olan emrdir. Bununla ilgili ayetlerden anlaşıldığına göre bu emr, Kur’an’da Kıyamet Günü <i>(=yevm-ül kıyame</i>) diye ifade edilen, ve yeniden yaratılışı ve Hesap Günü’nü de içine alan bir günün başlangıcında uygulanacaktır. Bu konu, hazırlamakta olduğumuz “Kur’an’da Kıyamet Günü” başlıklı bir yazımızda tafsilatlı olarak ele alınmaktadır. Bu açıklamalardan sonra şimdi “fiziksel olay” teriminin bu çerçevedeki tarifine geçebiliriz.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 14.0pt;">4.  "Fiziksel Olay" Tanımı<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">         <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Emr kelimesiyle ilgili ayetler üzerindeki incelememizden sonra “fiziksel olay” terimini bu çerçevede şöyle tanımlayabiliriz:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">      Fiziksel olay, göklere yaratılışla birlikte yüklenmiş olan birincil emr ve mizan çerçevesinde ve yalnızca bu çerçevede meydana gelen olaylar sınıfındandır. Bu tür olayların en belirli özelliği insanlar tarafından laboratuvar ve gözlem şartlarında tekrarlanabilir olmasıdır. Fiziksel olaylardaki sebeplilik (causality), birincil emr üzerine kurulmuş olan mizanın (denge ve simetrinin) sonucu olarak ortaya çıkmaktadır diyebiliriz. Sebeplilik ancak büyük etkileşimler uzayında (makro ölçekli uzayda) görülebilmektedir. Mikro uzayda da simetri ve denge birçok türden etkileşimde geçerlidir, fakat burada sebeplilik, ölçmede kullanılan ışığın temel bazı özellikleri dolayısıyla yerini belirsizliğe bırakmaktadır. <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   Fiziksel olaylarda belirsizlik iki şekilde karşımıza çıkmaktadır: mikro uzayda belirsizlik, ve makro uzayda belirsizlik. Birincisinin etkileşimleri ölçmede kullanılan ışığın temel özelliklerinden kaynaklandığını söyledik. İkinci türden belirsizliğin ise makro uzayda çok karmaşık olayların başlangıç şartlarının tam olarak bilinememesinden kaynaklandığı düşünülen belirsizliktir. Buna istatistik belirsizlik denebilir. Fizikçiler makro uzaydaki birçok fiziksel olayın diferansiyel denklemlerle ifade edilebileceğini kabul ederler. Diferansiyel denklemlerle modellendirilen sistemlerin başlangıç şartlarının bilinmesi gereklidir. Başlangıç şartları ise birçok fiziksel olayda tam olarak bilinememekte, buna karşılık bir çoğunda ise istatistiksel sınırlar içinde bilinebilmektedir.   <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 14.0pt;">5. "Tabiat Olayı" Tanımı<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Tabiat olayı (veya doğa olayı) terimi, dünyada veya dünyadan gözlemlenen uzayda meydana gelen makro ölçekli olaylar için kullanılmaktadır. Güneş ve ay tutulması, çeşitli meteorolojik olaylar, ve deprem bu çerçevedeki olaylardan sayılmaktadır. Bu günün bilim anlayışında bütün tabiat olaylarının tamamen fiziksel olayların bir bileşiminden meydana geldiği kabul edilmektedir. Fakat güneş ve ay tutulması gibi oldukça hassas bir şekilde hesaplanabilen olaylara karşılık, <b>meteorolojik olayların ve depremlerin tam olarak hesaplanamaması ve öngörülememesi, bilim adamları tarafından bunların “kaotik (düzensiz) olaylar” diye ayrı bir sınıfta değerlendirilmesine yol açmıştır. </b><o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    Bu sınıflandırmaya dayanarak, tabiat olaylarında sebeplilik kavramının da iki ayrı çerçevede ele alınması gerekmektedir. Güneş ve ay tutulması gibi olaylar uzayda gök cisimlerinin kütlesel çekim etkisi altında yörüngelerinde aldıkları durumlarla açıklanabilmektedir. Fakat meteorolojik ve tektonik hareketler <b>birçok etkeni bir arada göz önünde bulundurmayı gerektirdiğinden, bunların tam açıklamasını yapmak mümkün olamamaktadır</b>. Meteorolojik olaylar için “kelebek etkisi” terimi bu durumu ifade etmek için geliştirilmiştir. Meteorolojik ve jeolojik olaylarda gezegenlerin ve ayın uzayda dünya ve güneşe göre dizilimi, güneşte “güneş lekeleri” diye adlandırılan patlamalar, dünyaya çarpan büyük meteorlar ve daha birçok uzay olayları etkili olabilmektedir. Bütün bunlar, bu tür olaylardaki belirsizlikleri arttırmaktadır. <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 14.0pt;">6. Allah'ın Fiziksel Olaylara Müdahalesi<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Allah’ın (c.c.), dilediğinde, herhangi bir zaman ve mekandaki fiziksel olaylara ikincil emri ile müdahale edebileceğini yukarıda ayetlere dayanarak ifade etmiştik. Allah’ın emri bir mekana gelip uygulandığında şu üç tür etkiyi meydana getirebilir:  1)  Birincil emrin engellenmesi,  2)  Birincil emrin güçlendirilmesi,  3)  <b>İkincil emr ile tamamen farklı ve yepyeni etkilerin meydana getirilmesi. </b><o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">İlk durumda, Allah’ın emri (ikincil emr), daha önceden mevcut nizamı oluşturduğu birincil emri ile, onun etkilerini ortadan kaldıracak veya zayıflatacak şekilde etkileşir.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">İkinci durumda ise birincil emrin etkisini arttıracak şekilde onunla etkileşir; böylece onun etkisini güçlendirir, veya odaklandırır.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Üçüncü durumda ise, Allah’ın emri ya yeni mekan oluşturarak, veya mevcut mekandaki emrlerle etkileşerek daha önce görülmemiş yeni etkiler meydana getirir.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 14.0pt;">7. Allah'ın “tabiat olayları”na müdahalesi<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Allah’ın (c.c.), tabiat olayı dediğimiz meteorolojik ve jeolojik olaylara müdahale ettiği ve onları yönlendirdiği, Kur’an’daki bazı ayetlerde açık bir şekilde bildirilmektedir. Bunlardan bazılarını birazdan göreceğiz. Önce Allah (c.c.) tabiat olaylarına müdahale ettiği zaman neler olabileceğini düşünelim. Böyle bir durumda dört farklı sonuç ortaya çıkabilir: </span><br /> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">1) Tabiat olayının başlamasının öne alınması veya geciktirilmesi ve başlangıçta birincil emre bağlı olarak gelişen tabiat olayının insanlar üzerinde muhtemel yıkıcı etkisinin dağıtılması, </span><br /> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">2) Tabiat olayının etkisinin toplanması ve odaklanması, </span><br /> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">3) Tabiat olayının etkisinin arttırılması, </span><br /> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">4) Etkisi fiziksel olarak hissedilen [algılanan], fakat daha önce görülmemiş türden tabiat olaylarının meydana getirilmesi. Şimdi Kur’an’da bu dört ayrı duruma işaret eden bazı ayetleri görelim:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">       “Görmedin mi, Allah, bulutları sürer, sonra onları birbirine geçirir, sonra onları birbiri üstüne yığar [sıkıştırır], arkasından yağmurun çıktığını görürsün, gökte dağ [gibi bulutlardan] bir dolu indirir ve onunla dilediğini vurur (= fe yusiybu bihi men yeşa), ve dilediğinden de onu öteye çevirir (= ve yusrifuhu an men yeşa): şimşeğinin parıltısı ise neredeyse gözleri alır.”  (Nur 24/43)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Bu ayetteki “onunla dilediğini vurur, ve dilediğinden de onu öteye çevirir” ifadeleri yukarıda sıraladığımız birinci ve ikinci tür sonuçları ifade etmektedir. Öteki iki duruma örnek sayılabilecek ayetler de şunlardır:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">       “Aad [ulusu] yeryüzünde haksız olarak büyüklük tasladılar (= festekberu fil ardi bi gayril hakk) ve: ‘Bizden güçlü kim var?’ dediler. Onları yaratan Allah’ın kendilerinden  güçlü olduğunu görmediler mi? Bizim ayetlerimizi de inkar ediyorlardı.” (Fussilet 41/15)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     “Biz de onlara [Aad ulusuna] dünya hayatında rüsvay edici azabı tattırmak için o uğursuz günlerde, üzerlerine uğultulu bir kasırga gönderdik. Ahiret azabı ise daha da rezil edicidir; onlara hiç yardım da edilmeyecektir.”  (Fussilet  41/16)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">      “Aad [ulusu] uğultulu, azgın bir kasırga ile helak edildiler.”  (Haakka  69/6)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">      “[Semuud ulusu] Rablerinin emrine baş kaldırdılar; bu yüzden onları, bakıp dururlarken o korkunç ses [gök gürültüsü] (= saika) yakaladı.”  (Zariyat  51/44)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Son ayetteki “korkunç ses” daha önceden görülmemiş bir “tabiat olayı”na örnek olarak gösterilebilir. Lut ulusu da, yerin bütün bir şehri içine alacak şekilde çöktürülmesi ve ayrıca üzerlerine lav taşları yağdırılmak suretiyle yok edilmişlerdir:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     “[Melekler] dediler: Ey Lut, biz senin Rabbinin elçileriyiz; onlar sana asla dokunamazlar. Gecenin bir kısmında aileni yürüt; içinizden karından başka hiçbiriniz geri dönüp bakmasın, çünkü ötekilerine erişen [azap] ona da erişecektir. Başlarına gelecek azap sabah vaktidir. Sabah da yakın değil mi?”  (Hud  11/81)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     “Emrimiz gelince oranın altını üstüne getirdik; üzerlerine de taş yağdırdık: Çamurdan pişmiş, hazırlanmış, istif edilmiş.”   (Hud  11/82)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">      <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Bu ayetler fazla yorum yapmaya gerek olmayacak şekilde, açıkça bu ulusların “tabiat olayları” dediğimiz olaylarla nasıl yok edildiklerini anlatmaktadır.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">İşte şimdi burada, konumuz açısından son derece önemli iki soru karşımıza çıkmaktadır: Allah (c.c.) “tabiat olayları” dediğimiz olaylarla insanları bazan çok şiddetli bir şekilde cezalandırıyorsa, bu cezalandırmanın sebepleri nelerdir? Bu cezalandırmanın nasıl gerçekleşeceği önceden tahmin edilebilir mi? Bu soruların cevabı gene Kur’an’da “<i>sunnetullah</i>” kelimesinin geçtiği ayetlerde bulunmaktadır. Kur’an’da “<i>sunnetullah</i>” kelimesi Allah’ın (c.c.), insanlar ve insan topluluklarının davranış sınırları için vaz etmiş olduğu değişmez yasalarını ifade etmektedir, öyle ki, bu yasaların Peygamberler (a.s.) için bile değiştirilmesi söz konusu değildir:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">      “ …  Allah’ın yasasında bir değişiklik bulamazsın (= fe len tecide li sünnetillahi tebdila); Allah’ın yasasında bir sapma da bulamazsın (= ve len tecide li sünnetillahi ta’dila).”  (Faatır 35/43)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Kur’an’da bu yasalar bazı ayetlerde, “öncekilere uygulanmış olan yasalar” (= <i>sünnetül evveliyn</i>) diye de isimlendirilmektedir. Bunların hükümleri, yani hangi durumlarda insanların bu dünyada nasıl cezalandırıldıkları Kur’an’da “<i>hakk</i>” ve “<i>sünne</i>” kelimelerinin geçtiği ayetlerden çıkartılabilir. Bu yasaların uygulanma şartlarından bazılarını şöyle sıralayabiliriz: <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    -   Yeryüzünde [haksız yere] büyüklük taslamak. <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    -   Yeryüzünde kötülük tuzakları kurmak.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    -   İnsanlar arasında insafı emredenleri öldürmek.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    -   Şeytan’a bağlı olanları (= <i>şeyatin</i>) Allah’a (c.c.) karşı dostlar edinmek.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Şimdi bunlarla ilgili ayetleri görelim. Bunlardan ilki, yeryüzünde haksız olarak büyüklük taslamak ile ilgilidir:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    “Aad [ulusu] yeryüzünde haksız olarak büyüklük tasladılar (= festekberu fil 'ardi bi gayril hakk) ve ‘bizden daha kuvvetli kim var?’ dediler (= men eşedde minna kuvveten); onları yaratan Allah’ın kendilerinden daha kuvvetli olduğunu       görmediler mi (= eve lem yerav ennallahullezi halekahum huve eşeddu minhum kuvveten)? Bizim ayetlerimizi de inkar ediyorlardı.”   (Fussilet  41/15)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Aad ulusu yaptıkları kötülüklerin karşılığını bu dünyada şiddetli bir kasırga ile ödediler: <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   “Biz de onlara [Aad ulusuna] dünya hayatında rüsvay edici azabı tattırmak için o uğursuz günlerde, üzerlerine uğultulu bir kasırga gönderdik. Ahiret azabı ise daha da rezil edicidir; onlara hiç yardım da edilmeyecektir.” (Fussilet  41/16)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Yeryüzünde kötülük tuzakları kurmak da, dünyada cezalandırılmayı hak ettiren büyük günahlardandır: <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    “Yeryüzünde büyüklük taslamak ve kötülük tuzakları kurmak (= istekberan fil ardi ve mekres seyyie); kötülük tuzakları ancak sahiplerine dolanır; onlar öncekilerin yasasından başkasını mı bekliyorlar? Allah’ın yasasında bir değişiklik bulamazsın; Allah’ın yasasında bir sapma da bulamazsın.”  (Faatır 35/43)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Kötülük tuzakları kuranlarla ilgili olarak aşağıdaki ayetleri de göz önünde bulundurmak gerekiyor:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">     “Kötülük tuzakları kuranlar (= e fe minellezine mekerus seyyiat) Allah’ın kendilerini yerin dibine geçirmeyeceğinden (=en yahsifallahu bihim il ard), veya kendilerine düşünemeyecekleri bir yönden (= min haysu la yeş'urun) azabın gelmeyeceğinden emin mi oldular?”  (Nahl 16/45)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    “Yahut dolaşıp dururlarken [Allah'ın azabının] kendilerini yakalamayacağından emin mi oldular? Üstelik onlar bunu engelleyici de değillerdir.” (Nahl 16/45)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    “Yahut da kendilerini azar azar yakalayıp helak etmesinden emin mi oldular? Süphesiz Rabbiniz çok şefkatlidir, çok merhametlidir (= fe inne rabbekum le raufun rahiym).”  (Nahl 16/45)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Son ayetteki "<i>Rabbiniz çok şefkatlidir, çok merhametlidir</i>" ifadesi Allah’ın (c.c.), zulme uğrayanları fesatçıların zulmünden bu şekilde kurtaracağına işaret olarak kabul edilebilir.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Bu ayetlerden bu tür sinsi fesatçıların dört ayrı şekilde cezalandırılabileceği anlaşılmaktadır:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    1) Allah’ın (c.c.) kendilerini büyük bir felaketle yerin dibine geçirmesi.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    2) Kendilerine hiç düşünmedikleri bir yönden azap gelmesi.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    3) Yeryüzünde dolaşıp dururken canlarının alınması.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    4) Azar azar güçlerinin ellerinden alınıp ortadan kaldırılmaları.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Haksız yere Allah’ın Elçilerini öldürenler veya onları zorla yurtlarından çıkartanlar da bu yasalar çerçevesinde helak edilmişlerdir (bakınız İsra 17/76-77). İnsanlar arasında haksız yere insafı emredenleri öldürenler de bu yasalar çerçevesinde cezalandırılır:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">  “Allah’ın ayetlerini inkar edenler, haksız yere peygamberleri öldürenler ve insanlar arasında insafı emredenleri öldürenler yok mu, onları acı bir azab ile müjdele!” (Al-i İmran  3/21)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Şeytan’a bağlı olanları (= şeyatin) Allah’a (c.c.) karşı dostlar edinenleri bekleyen sonuç da aşağıdaki ayetlerde ifade edilmektedir:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    “O [Allah] bir topluluğa hidayet verdi, bir topluluğa da sapıklık hakk oldu; çünkü onlar Şeytan’ın takipçilerini (= şeyatin) Allah’a karşı dost edindiler ve kendilerinin doğru yolda olduklarını hesap ettiler (= yahsebune entüm mühtedun).”  (A’raf   7/30)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   “Biz, onlara birtakım arkadaşlar [şeyatin] sardırdık (= kayyedna lehüm kurenae); bunlar önlerinde ve arkalarında ne varsa onlara süslü gösterdiler; kendilerinden önce gelip geçmiş olan cin ve insan ümmetlerine vaki söz onlara da hakk oldu; onlar hep hüsranda idi.”   (Fussilet  41/25)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Bu son ayetteki “kendilerinden önce gelip geçmiş cin ve insan ümmetlerine vaki söz onlara da hakk oldu” ifadesinin, daha önce uygulanmış olan bu yasalara işaret ettiği anlaşılmaktadır.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">    Buraya kadar anlattıklarımız Allah’ın (c.c.), insanlar ve insan toplulukları tarafından sınırları aşıldığı takdirde  dünyada mutlaka cezalandırılacakları ile ilgili yasalarıdır. Yukarıda sorduğumuz son soruya dönecek olursak: <b>Bu cezalandırmanın nasıl gerçekleşeceği önceden tahmin edilebilir mi? </b><o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   Sünnetullah’ın hangi “tabiat olayı” veya “fiziksel olay” ile ve nasıl yerine getirileceğini bilmek mümkün değildir. Ancak böyle bir felaketi hazırlayan sınır şartlar Kur’an ayetlerinde bildirildiğine göre, bu şartların gerçekleşip gerçekleşmediği, <b>içinde yaşanılan toplumun davranışları yakından gözlemlenerek anlaşılabilir. </b><o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">   Allah’ın (c.c.) geçmiş bazı ulusları nasıl cezalandırdığına dair Kur’an’da birçok ayet bulunmaktadır ki bunlardan bazıları günümüzün şartlarıyla da ilgili görünmektedir:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">      "Nice kent var ki Rablerinin ve O'nun elçilerinin emrinden çıktılar (= 'atet an emri rabbiha), biz de onları çetin bir hesaba çektik (= hasebnaha hisaben şedida), ve onları görülmemiş şekilde cezalandırdık."  (Talak 65/8)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">      "Biz bir ülkeyi (= karye) helak etmeyi murad ettiğimizde onun varlıklılarına emrederiz (= emerna mutrefiha). [Buna rağmen] orada sapkınlık yaparlar (= fe feseku), böylece ona söz hakk olur, Biz de orayı darmadağın ederiz." (İsra 17/16)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">      "Biz onlara zulmetmiyorduk, fakat onlar kendi kendilerine zulmediyorlardı. Rabbinin emri geldiği zaman (= lemma cae emru rabbike), Allah'tan başka çağırdıkları tanrıları, kendilerinden hiçbir şeyi savamadıkları gibi onların ziyanlarını arttırmaktan başka da bir işe yaramadı." (Hud 11/101)<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Bu ayetlerden başka son olarak, gelecekte neler olacağına dair şu ayet son derece dikkat çekicidir:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <i><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">       “Hiçbir kent yoktur ki Kıyamet Günü’nde önce Biz onu helak etmeyelim, veya şiddetli bir azap ile azaplandırmayalım; bu Kitap’ta yazılıdır (= ve in min karyetin illa nahnu mühliküüha kable yevm-il kıyameti ev muazzibuuha azaben şediyda, kane zalike fil kitabi mestuura)”  İsra  17/58<o:p></o:p></span></i></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Bu ayetlerin bildirdiği gerçekler ortaya çıkmadan önce bunları karşılamaya nasıl hazırlanmak gerekiyorsa öyle hazırlanmak düşünen, akleden ve ibret alan insanların bundan sonraki görevi olacaktır.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 14.0pt;">Sonuç<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Kur’an’daki birçok ayet, Allah’ın (c.c.), göklerin ve yerin Yaratıcısı ve Gerçek Yöneticisi olduğunu bildirmektedir. O, herşeyi yani bütün yarattıklarını bir bilgi ile kuşatmış ve çevrelemiştir. Göklerde ve yerde hiçbir şey O’ndan gizli kalmaz. Allah (c.c.), göklere yaratılışla birlikte yüklediği emr ve vaz ettiği mizan çerçevesinde oluşan “tabiat olayı” veya “fiziksel olay” dediğimiz olayları, gene emri ile dilediği gibi yönlendirebilir. Dilediği kullarını onunla cezalandırır, ve dilediklerinden de onun yıkıcı etkisini uzaklaştırır. <b>Allah (c.c.), Kur’an’da “<i>sünnetullah</i>” adı ile anılan yasaları ile, insan topluluklarını ve ülkeleri hangi şartlarda toplu cezalara çarptırdığını bildirmektedir.</b> Bu yasalar, göklere yaratılışla birlikte vaz edilmiş olan “mizan” ile de yakından ilgilidir. Bu yasaların sınır şartları iyi bilindiği takdirde bunların hangi şartlarda uygulanacakları da tahmin edilebilir, ancak (Allah’ın bildirdiği müstesna) tam olarak ne zaman ve nasıl uygulanacakları bilinemez. İnsanlar toplumlar olarak, göklerde ve yerde meydana gelen olayları en mükemmel şekilde araştırmalı ve gerçeği bütünüyle anlamaya çalışmalıdır. Bu araştırmayı tam yapabildikleri ve insafı terketmedikleri zaman Allah’ın (c.c.) kudretini daha iyi takdir edecekler, Kur’an’da tekrar tekrar yazıldığı üzere ahiret hayatının dünya hayatından çok daha üstün olduğunu idrak edecekler ve buna göre hayatlarına daha iyi bir yön verebileceklerdir. Her şeyin en doğrusunu Allah (c.c.) bilir. Vesselam.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <b><span style="font-family: "times new roman" , serif; font-size: 12.0pt;">Notlar<o:p></o:p></span></b></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 411.1pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif;">1  Kur’anda “gökler ve yer” olarak ifade edilen aleme biz belki yanlış olarak “evren” veya “kainat” diyoruz, ki bu kelimelerin yerinde olup olmadığı araştırılmalıdır. İngilizce literatürdeki “universe” kelimesinin yerinde olmadığı David Deutsch gibi “çoklu evren” (= multiverse) düşüncesindeki bazı fizikçiler tarafından tartışılmaktadır. Kur’an’da “gökler ve yer” ifadesinin kullanılması, “yer”in, yani dünya gezegeninin, insanı ve milyonlarca değişik türden canlıyı üzerinde taşıması ve uzayda çok özel bir yeri olmasındandır diye düşünülebilir. Dünya gezegeninin bu özel durumu son yıllarda birçok teorik fizikçi ve kozmoloji bilgininin merak konusu olmaktadır. (Bakınız: Ref. 7–b).<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif;"> 2  Bu ayetteki “yenzuru fi” ifadesi hem gözlemi hem teorik düşünceyi ifade etmektedir ki Klasik Devir müslüman düşünürleri tarafından kullanılan “nazariye” (= teori) terimi bu kelime kökünden türetilmiştir.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: 52.95pt; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: 18.0pt; text-align: justify; text-indent: 0cm; text-justify: inter-ideograph;"> <!--[if !supportLists]--><span style="font-family: "times new roman" , serif; mso-fareast-font-family: "Times New Roman";">3<span style="font-family: "times new roman"; font-size: 7pt; font-stretch: normal; line-height: normal;">         </span></span><!--[endif]--><span style="font-family: "times new roman" , serif;">Kur’an’da “emr” kelimesi üzerine yaptığımız ayrıntılı bir çalışma için bakınız: <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif;">                - Kocabaş, Ş. “İslam’da Bilginin Temelleri”.  İz Yayıncılık, Istanbul, 1997.  <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif;">4  Kur’an’da emr kelimesi bunlardan başka çerçevelerde de geçmektedir. Tafsilatlı bilgi için Ref. 3’e bakınız. <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif;">5   Şunu belirtmemiz gerekir ki, “emr” kelimesi Kur’an’da “birincil emr” ve “ikincil emr” diye sınıflandırılmamıştır. Biz bu terimleri sadece bu kelimenin Kitap’taki iki farklı kullanımını belirtmek için böyle isimlendirdik. Fakat böyle bir ayırımın yerinde olduğu, Kur’an’da emr kelimesinin aldığı zamirlerden kolayca anlaşılabilir. Bizim “birincil emr” olarak isimlendirdiğimiz kullanım ayetlerde üçüncü tekil şahıs zamiri ile “O’nun emri” şeklinde, “ikincil emr” dediğimiz kullanım ise “Allah’ın emri”, “emrimiz”, veya sadece “emr” kelimesiyle ifade edilmektedir.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif;">6   Bu emrin, göklerin adeta bir “işletim sistemi”, veya fizik-öncesi bir evrene yüklenen bir çeşit "yazılım" olup olmadığı, üzerinde ciddi olarak düşünülmeye değer bir konudur. <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; tab-stops: 18.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif;">7     Bakınız:<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif;">           a   - Davies, P. (1992). “The Mind of God”. Touchstone Books, New York.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif;">           b  - Barrow, J.D. & Tipler, F. (1996). “The Anthropic Cosmological Principle.” Oxford University Press, Oxford.     <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif;">8  “Enformasyon fiziği” için bakınız: Stonier, T. (1990). Information and the internal structure of the universe. London: Springer-Verlag..<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif;">9 Fizikte evrendeki maddi varlığın temel unsurları olarak kabul edilen bazı elementer parçaçıkların sakınım kuralları denilen simetri prensipleri çerçevesinde bozunma veya indirgenmelerden korunmuş olması dikkat çekicidir. Örnek olarak, nötronların aksine, gene maddi varlığı meydana getiren atomların yapı taşlarından olan protonların daha küçük parçaçıklara (mezonlara ve leptonlara) indirgenmeden süresiz veya çok uzun süre kalabilmesini gösterebiliriz. Proton ve nötronlarla ilgili “baryon sakınımı” adı verilen simetri prensibi etkili olmasaydı atomik yapıların, ve dolayısıyla da canlı hatta cansız varlıkların oluşması mümkün olmazdı.<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif;">10   Bu konu ile ilgili daha tafsilatlı açıklamalar için Ref. 3’e bakınız. <o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <span style="font-family: "times new roman" , serif;">11  Buna rağmen biz, bu yönde sürekli çalışmanın gerektiğine inanıyoruz, çünkü ancak bilgi sahipleri bu tür bilginin sınırlarını bilebilirler, ve Allah’ın kudretini daha gerçekçi olarak takdir edebilirler.  Ayrıca şu ayeti de unutmamak gerekiyor: “…De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? …”  (Zümer  39/9)<o:p></o:p></span></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div> <br /> <div class="MsoPlainText" style="margin-right: 52.95pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;"> <br /></div>

Kuran'da Sünnetullah, Tabiat Olaylarının Yönlendirilmesi

ALLAH'IN TABİAT OLAYLARINI YÖNLENDİRMESİ                                                                           Şakir Kocaba...

Devamı »